Nowe wydanie Breviarium fidei

Informujemy, iż ukazało się nowe wydanie Breviarium fidei (Poznań 2007). Załączamy list ks. Ignacego Bokwy prezentujący publikację...

Nowe wydanie Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, Poznań 2007, 744 s., pod red. ks. Ignacego Bokwy      

Od pierwszego wydania Breviarium fidei mijają właśnie 43 lata. Kościół stale jednak żyje, rozwija się, pojawiają się nowe dokumenty papieskie i ważnych dykasterii watykańskich, gdyż zmieniają się warunki i problemy życia człowieka wierzącego. Breviarium fidei jest próbą przyjrzenia się najważniejszym wypowiedziom kościelnej tradycji, ta zaś - jak wiadomo - jest rzeczywistością żywą, odbijającą w sobie jak w zwierciadle duchowe zmagania Kościoła o kształt chrześcijańskiej i katolickiej wiary.      

Nieubłagany ząb czasu w pewnym sensie naruszył Breviarium fidei. Wydawnictwo Księgarnia Św. Wojciecha w Poznaniu dostrzegało palącą potrzebę modernizacji dzieła. Z taką prośbą zwrócił się do ks. prof. Andrzeja Zuberbiera pan dyrektor Bożysław Walczak. Uczestniczyłem w rozmowach przygotowawczych, w trakcie których ks. Zuberbier mocno podkreślał konieczność odejścia od „traktatowej” struktury dzieła na rzecz jego struktury historycznej, chronologicznej. Czytelnik książki otrzymuje bowiem wtedy wgląd w rozwój doktryny chrześcijańskiej, jej zmagania z pojawiającymi się błędami w wierze, próby formułowania zdrowej nauki chrześcijańskiej i katolickiej. Tę nową strukturę Breviarium fidei uważam za jeden z najważniejszych atutów nowego wydania dzieła.      

Śmierć ks. prof. Andrzeja Zuberbiera w 2000 r. pokrzyżowała plany wydawnicze dotyczące nowej edycji Breviarium fidei. W tej sytuacji reprezentujący Księgarnię Św. Wojciecha w Poznaniu pan dyrektor Bożysław Walczak zwrócił się do mnie z propozycją zorganizowania zespołu tłumaczy z tekstów oryginalnych – greki i łaciny – oraz o przygotowanie nowej edycji dzieła. Podjąłem się tego zadania ze świadomością stopnia jego trudności. Po pewnym czasie udało się zebrać grono kompetentnych tłumaczy tekstu. W skład zespołu weszli (według kolejności tłumaczenia): ks. prof. dr hab. Henryk Wójtowicz, ks. dr Tadeusz Gacia i ks. mgr Sylwester Laskowski. Zmagali się oni z trudami przełożenia antycznych nieraz tekstów na współczesny język polski. Poczynając od tekstów Vaticanum II zostały wykorzystane oficjalnie przyjęte wersje dokumentów papieskich i kościelnych tekstów magisterialnych, co jest w tym względzie powszechnie przyjętym zwyczajem. W tym miejscu należy wyjaśnić powód, dla którego w obecnej edycji „Breviarium fidei” zostały uwzględnione teksty Soboru Watykańskiego II i późniejsze, aż do ostatnich najważniejszych wypowiedzi doktrynalnych papieża Benedykta XVI, jak choćby jego encyklika Deus caritas est. To prawda, że teksty soborowe czy nauczanie papieża Jana Pawła II są powszechnie dostępne, zaś cytowane tylko we fragmentach mogą zubożyć możliwości właściwego ich zrozumienia. Wydaje się jednak, że taka publikacja, jaką czytelnik otrzymuje w tym momencie, powinna odznaczać się kompletnością i stanowić wygodne w użyciu narzędzie pracy i zachętę do pogłębienia zaanonsowanych problemów.      

Ważną, a zarazem skomplikowaną i odpowiedzialną rzeczą był dobór tekstów. Czytając dotychczasowe wydanie Breviarium fidei odnosiłem nieodparte wrażenie, iż przytoczone tam niektóre dokumenty zachowują wprawdzie swoją wartość doktrynalną, lecz dziś mają znaczenie raczej historyczne i zajmują bardziej badaczy historii dogmatów niż współczesnego człowieka wierzącego. Przy doborze tekstów starałem się uwzględniać dwie zasady: Ukazać bogactwo i zróżnicowanie treściowe nauczania Kościoła oraz sięgnąć do tych dokumentów, które pomogą dzisiejszemu czytelnikowi zrozumieć i przyjąć prawdy wiary w ich egzystencjalnej doniosłości warunków jego życia. Można przy tym zauważyć niezmiernie ciekawy proces rozwoju problematyki kościelnych dokumentów doktrynalnych. O ile na początku dziejów Kościoła dominowały problemy natury teologicznej – Bóstwo Syna i Ducha Świętego, unia hipostatyczna, Osoba w Jezusie Chrystusie – o tyle im bardziej zbliżamy się do czasów współczesnych, tym bardziej pilną staje się potrzeba udzielenia odpowiedzi na pytania, czy i jak dalece wolno człowiekowi ingerować w przekazywanie życia, jak radzić sobie z nędzą czy niesprawiedliwością społeczną, jak rozwiązać kwestię robotniczą czy zareagować na modernizm, co zrobić z rozbiciem Kościoła Jezusa Chrystusa, na czym polega destrukcyjna moc aborcji czy nieposzanowania zasad etyki seksualnej i małżeńskiej. Do głosu dochodzą też takie problemy jak praktyczny ateizm czy ekspansja religii niechrześcijańskich we współczesnym świecie. Problemy się mnożą, pojawiają się ciągle nowe. Wszystko to wskazuje na naturalną konieczność aktualizacji dzieła za jakiś czas, ale to proces łatwo zrozumiały i powszechnie akceptowany.      

Z konieczności teksty nie są przywoływane w całości, lecz tylko w tych fragmentach, które mają znaczenie dogmatyczne, a więc normatywne w kwestiach wiary wyrażającej się kształtem codziennego życia katolika. Ten charakter tekstów pomagają zrozumieć komentarze, którymi zostały opatrzone ważniejsze dokumenty. Wydaje się uzasadnionym przekonanie, iż nie wpłynie to na powstanie wrażenia lektury wyrwanego z kontekstu wyjątku, lecz raczej zachęci do pogłębienia i rozszerzenia. Celowo wyróżniam te dwa sposoby, aby wskazać na krąg ewentualnych czytelników tej książki, wśród których należałoby widzieć nie tylko studentów teologii czy ludzi zawodowo trudniących się teologią, lecz także osoby zainteresowane tematyką teologiczną, a także dziennikarzy zajmujących się profesjonalnie kwestiami wiary i Kościoła. Dzieło dostarcza bowiem podstawowej informacji o doktrynie Kościoła katolickiego, odsyłając do źródeł nauki kościelnej, czym najbardziej różni się np. od Katechizmu Kościoła katolickiego.      

Aparat techniczny „Breviarium fidei” jest prosty. Każdy z fragmentów cytowanych wypowiedzi dogmatycznych został opatrzony numerem, który znalazł się także w dwóch indeksach. Pierwszy z nich to Indeks alfabetyczny, pozwalający w miarę szybko odnaleźć interesujące nas zagadnienie. Drugi to Indeks systematyczny, w którym znalazło się mniej haseł, za to zgrupowanych wokół tak doniosłych zagadnień wiary jak Bóg, Trójca Święta, Jezus Chrystus, Maryja, Kościół, Pismo Święte, małżeństwo czy życie społeczne. Struktura tego drugiego indeksu wskazuje wyraźnie, które zagadnienia sprawiały najwięcej problemów z ich przyjęciem do praktyki wiary. Dla lepszego zrozumienia historycznego kontekstu poszczególnych dokumentów warto skonsultować przejęty z poprzednich wydań Indeks chronologiczny papieży, soborów i głównych wydarzeń związanych z teologią. Osoby znające języki: grecki, łaciński czy niemiecki odsyłam do lektury monumentalnego dzieła: Henrici Denzinger, Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum de rebus fidei et morum, gruntownie poprawionego, rozszerzonego i opatrzonego tłumaczeniem z oryginału na język niemiecki przez zespół specjalistów pod kierunkiem ks. prof. Petera Hünermanna, wydanego w wydawnictwie Herdera w 2001 r.      Wykładowców teologii, profesorów, zapraszam do promocji Breviarium fidei wśród swoich słuchaczy. Serdecznie dziękuję za zrozumienie, życzliwość i pomoc.

Ks. Ignacy Bokwa Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa-Radom, grudzień 2007 r.